Phun thuốc là ứng dụng được biết nhiều nhất, nhưng rải hạt và rải phân bằng UAV đang lan nhanh ở nhiều vùng vì nó giải quyết bài toán nhân công trong khoảng thời gian ngắn.
Cơ cấu rải và cách hoạt động
Nguyên lý. Thùng chứa hạt hoặc phân, cơ cấu cấp liệu điều chỉnh lưu lượng, và đĩa quay ly tâm phân tán ra diện rộng.
Bề rộng rải. Phụ thuộc tốc độ đĩa quay, độ cao bay và loại vật liệu. Rộng hơn nhiều so với bề rộng phun.
Vấn đề về độ đều. Phân bố theo bề rộng không đều — dày ở giữa, thưa ở rìa. Phải chồng lấn các đường bay để bù.
Xác định độ chồng lấn. Bằng thử nghiệm với khay hứng đặt ngang đường bay. Đo lượng ở từng vị trí và tính độ chồng cần thiết.
Đây là bước bắt buộc. Rải không đều làm ruộng có chỗ thừa chỗ thiếu, và hậu quả thấy rõ khi cây lên.
Ảnh hưởng của loại vật liệu. Hạt nặng bay xa hơn hạt nhẹ. Hạt tròn đều phân bố tốt hơn hạt hình dạng không đều.
Độ ẩm vật liệu. Phân ẩm vón cục làm tắc cơ cấu cấp liệu và làm lưu lượng không ổn định.
Hiệu chuẩn lưu lượng. Chạy cơ cấu trong thời gian nhất định, cân lượng ra, tính lưu lượng thật. Làm lại cho mỗi loại vật liệu.
Gieo sạ lúa
Ứng dụng phổ biến nhất ở đồng bằng. Thay cho sạ tay hoặc máy sạ.
Ưu điểm. Nhanh hơn nhiều, không lún ruộng, không cần nhiều nhân công vào đúng thời vụ.
Ưu điểm quan trọng nhất. Thời vụ ngắn và nhân công khó tìm. Đây mới là lý do thật khiến nông dân chuyển sang UAV.
Chuẩn bị hạt. Ngâm ủ theo quy trình, để ráo tới độ ẩm phù hợp. Hạt quá ướt vón cục; quá khô nảy mầm kém.
Mật độ sạ. Tính theo kilogam trên hecta. Đặt lưu lượng và tốc độ bay để đạt mật độ đó.
Độ cao bay. Thấp hơn phun thuốc để hạt không trôi. Nhưng đủ cao để phân bố rộng.
Điều kiện ruộng. Mặt ruộng phải chuẩn bị đúng — bùn nhão vừa phải, mực nước phù hợp. Ruộng chưa chuẩn bị tốt thì sạ kiểu gì cũng kém.
Kiểm mật độ sau sạ. Đếm hạt trên khung diện tích ở vài vị trí. Điều chỉnh cho lần sau nếu lệch.
Bón phân
Loại phân phù hợp. Phân hạt khô, kích thước đều. Phân bột hoặc phân dạng vón không rải được.
Ưu điểm. Bón được khi ruộng ngập không đi vào được. Bón được vào giai đoạn cây cao mà đi bộ làm gãy cây.
Bón theo vùng. Nếu có bản đồ phân vùng từ khảo sát, có thể điều chỉnh lưu lượng theo vùng. Vùng cây kém bón nhiều hơn.
Đây là ứng dụng kết hợp có giá trị. Bay khảo sát trước, phân tích, rồi bón theo bản đồ. Tiết kiệm phân và cải thiện đồng đều.
Tải trọng. Phân nặng hơn nước nhiều. Kiểm tải trọng cho phép của máy bay.
Ăn mòn. Phân hoá học ăn mòn kim loại. Vệ sinh kỹ sau mỗi buổi và kiểm các chi tiết tiếp xúc định kỳ.
Bụi phân. Có hại khi hít phải. Người nạp phân cần bảo hộ.
Tránh rải khi sắp mưa lớn. Phân trôi mất và gây ô nhiễm nguồn nước.
Các ứng dụng khác
Thả thiên địch. Rải trứng hoặc ấu trùng côn trùng có ích. Cần cơ cấu nhẹ nhàng để không làm hỏng sinh vật.
Ưu điểm. Phân bố đều trên diện rộng nhanh. Phương pháp thủ công rất tốn công.
Gieo cỏ và cây phủ đất. Trên đồi dốc hoặc đất khó tiếp cận. Chống xói mòn.
Trồng rừng. Rải hạt cây hoặc viên hạt bọc trên diện tích lớn. Tỷ lệ nảy mầm thấp hơn trồng cây con nhưng chi phí trên diện tích thấp hơn nhiều.
Rải mồi. Kiểm soát ốc bươu vàng và một số dịch hại khác.
Rải vôi. Cải tạo đất chua. Bụi vôi cần lưu ý về an toàn.
Điểm chung. Các ứng dụng này đều xuất phát từ bài toán nhân công và tiếp cận, không phải từ việc UAV làm tốt hơn về chất lượng.
Và đó là lý do đúng. Giá trị của UAV nông nghiệp nằm ở tốc độ và khả năng tiếp cận, không phải ở việc thay thế hoàn toàn phương pháp cũ.
Làm dịch vụ rải và phun
Mô hình phổ biến. Chủ máy nhận việc theo diện tích, nông dân trả theo hecta.
Tính giá. Chi phí thiết bị khấu hao, pin, điện, nhân công, di chuyển, bảo trì, và rủi ro. Nhiều người tính thiếu khấu hao pin.
Pin là chi phí lớn. Phun tốn điện nhiều, pin chai nhanh, và pin là khoản đắt.
Mùa vụ tập trung. Việc dồn vào vài tuần rồi vắng. Cần tính trên cả năm chứ không trên ngày cao điểm.
Trách nhiệm. Phun sai gây thiệt hại thì ai chịu. Cần thoả thuận rõ và cần cân nhắc bảo hiểm.
Ai pha thuốc. Vấn đề trách nhiệm và an toàn. Nên thống nhất rõ ràng và ghi vào thoả thuận.
Ghi chép công việc. Ngày, ruộng nào, diện tích, thuốc gì, liều bao nhiêu, điều kiện thời tiết. Bảo vệ mình khi có tranh chấp.
Xây uy tín. Ở nông thôn thì tiếng lành đồn xa và tiếng dữ cũng vậy. Làm cẩn thận vài vụ đầu quyết định cả nhiều năm sau.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phải xác định độ chồng lấn khi rải?
Vì phân bố theo bề rộng không đều — dày ở giữa và thưa ở rìa. Phải thử với khay hứng đặt ngang đường bay để tính độ chồng cần thiết.
Lý do thật khiến nông dân chuyển sang gieo sạ bằng UAV?
Thời vụ ngắn và nhân công khó tìm, chứ không phải vì UAV sạ tốt hơn về chất lượng. Giá trị nằm ở tốc độ và khả năng tiếp cận.
Lưu ý gì khi rải phân hoá học?
Phân ăn mòn kim loại nên phải vệ sinh kỹ sau mỗi buổi, phân nặng hơn nước nhiều nên phải kiểm tải trọng, và bụi phân có hại khi hít phải.
Chi phí nào hay bị tính thiếu khi làm dịch vụ?
Khấu hao pin. Phun và rải tốn điện nhiều nên pin chai nhanh, và pin là khoản đắt trong tổng chi phí vận hành.
Đọc thêm trong UAV khảo sát & lập bản đồ và Tìm kiếm cứu nạn.
