UAV phun đã trở thành thiết bị quen thuộc ở nhiều vùng trồng lúa. Nhưng phun đúng cách và phun cho xong là hai chuyện khác nhau, và khác biệt nằm ở vài thông số cụ thể.
Cơ chế phun và luồng gió xuống
Luồng gió từ cánh quạt. Đây là yếu tố phân biệt UAV với các phương pháp phun khác. Luồng gió xuống đẩy hạt thuốc xuyên vào tán cây thay vì chỉ đọng trên mặt lá.
Lợi ích. Thuốc tới được mặt dưới lá và phần thân dưới — nơi nhiều loại sâu bệnh trú ngụ.
Phụ thuộc độ cao. Bay quá cao thì luồng gió tán ra và mất tác dụng. Bay quá thấp thì luồng gió làm cây ngã rạp và làm hạt bắn ra ngoài.
Độ cao hợp lý. Thường một tới ba mét trên tán cây, tuỳ loại máy và loại cây. Cần thử nghiệm cho từng trường hợp.
Vòi phun. Loại và số lượng quyết định kích thước hạt và độ phủ ngang.
Bề rộng phun hiệu dụng. Không phải khoảng cách giữa các vòi mà là bề rộng thực tế đạt độ phủ đủ. Đo bằng giấy thử.
Kiểm bằng giấy thử. Đặt giấy nhạy nước dọc ngang đường bay, bay thử, đếm mật độ hạt. Đây là cách duy nhất biết chắc phun có đều không.
Lưu lượng và kích thước hạt
Lưu lượng. Bao nhiêu lít trên mỗi hecta. UAV phun lượng nước thấp hơn nhiều so với phun bình truyền thống.
Vì sao lượng thấp được. Vì hạt nhỏ hơn và luồng gió giúp phân bố. Nhưng nồng độ thuốc trong nước phải tăng tương ứng.
Đây là chỗ dễ sai nhất. Pha theo tỷ lệ quen dùng cho bình phun rồi phun bằng UAV thì thiếu thuốc nghiêm trọng.
Cách tính đúng. Tính theo lượng hoạt chất trên mỗi hecta, không theo nồng độ trong bình.
Kích thước hạt. Hạt nhỏ phủ đều hơn và bám tốt hơn nhưng dễ trôi theo gió và dễ bay hơi.
Hạt lớn. Ít trôi hơn nhưng phủ kém hơn và dễ chảy khỏi lá.
Chọn theo loại thuốc. Thuốc tiếp xúc cần phủ đều nên hạt nhỏ hơn. Thuốc lưu dẫn thì ít khắt khe hơn.
Chọn theo điều kiện. Gió nhẹ và độ ẩm cao thì hạt nhỏ được. Gió mạnh hoặc khô nóng thì cần hạt lớn hơn.
Gió và độ trôi
Độ trôi là vấn đề lớn nhất. Thuốc bay sang ruộng bên cạnh, sang nhà dân, xuống ao cá.
Hậu quả. Thiệt hại cho người khác, tranh chấp, và trách nhiệm pháp lý.
Ngưỡng gió. Trên khoảng ba mét mỗi giây thì độ trôi tăng nhanh. Nhiều hướng dẫn khuyến cáo không phun khi gió vượt ngưỡng này.
Gió quá nhẹ cũng có vấn đề. Trong điều kiện lặng gió và nghịch nhiệt, hạt nhỏ lơ lửng rồi trôi xa khi có gió nhẹ sau đó.
Thời điểm tốt nhất. Sáng sớm hoặc chiều mát khi gió nhẹ đều và nhiệt độ không quá cao.
Tránh giữa trưa. Nhiệt độ cao làm hạt bay hơi trước khi tới cây, và luồng khí đối lưu đẩy hạt lên cao.
Vùng đệm. Chừa khoảng cách với nhà dân, nguồn nước, ruộng cây khác loại. Khoảng cách tuỳ điều kiện gió.
Thông báo trước. Cho chủ ruộng lân cận và người nuôi thuỷ sản gần đó. Vừa là trách nhiệm vừa tránh tranh chấp.
Vận hành thực tế
Khảo sát ruộng trước. Đường dây điện, cột, cây cao, mồ mả, nhà. Đây là bước bắt buộc và hay bị bỏ qua khi vội.
Đường dây điện là nguy hiểm số một. Khó thấy và ở đúng độ cao bay. Nhiều tai nạn từ đây.
Vẽ ranh giới ruộng. Bằng cách đi bộ với thiết bị định vị hoặc bay khảo sát trước.
Bay bám địa hình. Ruộng bậc thang hoặc đất không phẳng cần giữ độ cao đều so với mặt đất.
Quản lý pin. Phun tốn điện nhiều hơn bay thường. Cần nhiều pin và cần nguồn sạc tại hiện trường.
Quản lý thuốc. Pha đủ cho mỗi lượt, tránh pha thừa. Thuốc thừa phải xử lý đúng cách.
Vệ sinh sau khi phun. Rửa hệ thống phun ngay. Thuốc khô trong ống làm tắc vòi và ăn mòn.
Bảo hộ cho người vận hành. Khẩu trang, găng tay, quần áo dài. Người pha thuốc tiếp xúc với thuốc đậm đặc và đó là rủi ro thật.
Đánh giá hiệu quả
Kiểm bằng giấy thử. Trước khi phun diện rộng, bay thử trên giấy nhạy nước và kiểm mật độ hạt. Số hạt trên diện tích cho biết độ phủ.
Kiểm cả mặt dưới lá. Đặt giấy ở cả hai mặt. Đây là chỗ UAV có ưu thế và cũng là chỗ dễ thiếu nếu bay sai độ cao.
Kiểm vùng biên. Mép ruộng thường thiếu do máy bay quay đầu. Cần bay thêm vòng viền.
Theo dõi kết quả sau phun. Sâu bệnh có giảm không, sau bao lâu. Đây là thước đo cuối cùng.
So với phương pháp khác. Nếu chuyển từ phun bình sang UAV thì so kết quả để điều chỉnh liều lượng.
Ghi lại thông số. Độ cao, tốc độ bay, lưu lượng, loại vòi, điều kiện thời tiết, loại thuốc và liều. Bộ thông số cho kết quả tốt là tài sản.
Điều chỉnh theo loại cây. Lúa, cây ăn quả, cây công nghiệp có tán khác nhau nên thông số khác nhau.
Và trung thực với khách hàng. UAV không phun tốt hơn trong mọi trường hợp. Với cây tán dày hoặc cần phủ rất kỹ thì phương pháp khác có thể phù hợp hơn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao luồng gió xuống từ cánh quạt quan trọng?
Nó đẩy hạt thuốc xuyên vào tán cây thay vì chỉ đọng trên mặt lá, giúp thuốc tới được mặt dưới lá và phần thân dưới nơi nhiều sâu bệnh trú ngụ.
Sai lầm nguy hiểm nhất khi pha thuốc cho UAV?
Pha theo tỷ lệ quen dùng cho bình phun. UAV phun lượng nước thấp hơn nhiều nên phải tính theo lượng hoạt chất trên mỗi hecta, không theo nồng độ trong bình.
Điều kiện gió nào không nên phun?
Trên khoảng ba mét mỗi giây thì độ trôi tăng nhanh. Nhưng lặng gió hoàn toàn cũng có vấn đề vì hạt nhỏ lơ lửng rồi trôi xa khi có gió nhẹ sau đó.
Cách kiểm chắc chắn phun có đều không?
Đặt giấy nhạy nước dọc và ngang đường bay, cả mặt trên lẫn mặt dưới lá, bay thử rồi đếm mật độ hạt trên diện tích.
Đọc thêm trong Tìm kiếm cứu nạn và Cảm biến & tải trọng.
