Đánh giá rủi ro nghe như thủ tục giấy tờ. Thực tế nó là việc ngồi xuống mười lăm phút và nghĩ xem chuyện gì có thể sai — và việc đó ngăn được phần lớn sự cố.
Nhận diện rủi ro
Rủi ro với người dưới đất. Máy bay rơi trúng người. Nghiêm trọng nhất về hậu quả.
Rủi ro với máy bay có người. Va chạm trên không. Hậu quả thảm khốc.
Rủi ro với tài sản. Rơi vào nhà, xe, công trình, mùa màng.
Rủi ro mất thiết bị. Rơi xuống nước, mất tín hiệu và bay đi mất.
Rủi ro với người vận hành. Địa hình nguy hiểm, thời tiết, hoá chất nếu phun.
Rủi ro pháp lý. Bay không phép, vi phạm vùng cấm, xâm phạm riêng tư.
Rủi ro dữ liệu. Mất dữ liệu, lộ dữ liệu.
Rủi ro về tiến độ. Thời tiết xấu kéo dài, thiết bị hỏng, không xin được phép kịp.
Cách nhận diện. Đi qua từng giai đoạn của nhiệm vụ và hỏi chuyện gì có thể sai ở bước này.
Đánh giá mức độ
Hai chiều. Khả năng xảy ra và mức độ hậu quả. Nhân lại cho mức rủi ro.
Khả năng. Dựa trên kinh nghiệm và điều kiện cụ thể. Bay trên khu dân cư đông thì khả năng có người trong vùng rơi rất cao.
Hậu quả. Từ hư hỏng nhẹ tới thương tích nghiêm trọng.
Ưu tiên xử lý. Rủi ro hậu quả nghiêm trọng phải xử lý dù khả năng thấp. Va chạm với máy bay có người là ví dụ điển hình.
Rủi ro chấp nhận được. Có mức mà dưới đó thì tiến hành. Xác định trước thay vì quyết định tại chỗ.
Cộng dồn. Nhiều rủi ro nhỏ cùng lúc — gió mạnh, người mới, khu vực lạ, thời gian gấp — cộng lại thành rủi ro lớn.
Đây là chỗ hay bị bỏ qua. Từng yếu tố riêng lẻ chấp nhận được nhưng tổ hợp thì không.
Viết ra. Việc viết buộc phải nghĩ rõ ràng và tạo bằng chứng đã cân nhắc.
Biện pháp giảm thiểu
Thứ tự ưu tiên. Loại bỏ rủi ro trước, rồi giảm, rồi kiểm soát bằng quy trình, cuối cùng mới là chuẩn bị ứng phó.
Loại bỏ. Không bay trên khu dân cư nếu có đường bay khác. Đơn giản và hiệu quả nhất.
Giảm. Bay thấp hơn, chậm hơn, chọn thời điểm ít người.
Cách ly. Rào chắn khu vực dưới đường bay, có người cảnh giới.
Quy trình. Danh sách kiểm trước bay, quy tắc dừng bay, phân công rõ.
Thiết bị. Dù bảo hiểm cho máy bay lớn, đèn nhận biết, hệ thống dự phòng.
Năng lực người bay. Người có kinh nghiệm cho nhiệm vụ phức tạp.
Bảo hiểm. Không giảm rủi ro nhưng giảm hậu quả tài chính.
Kế hoạch ứng phó. Nếu xảy ra thì làm gì. Chuẩn bị trước thì phản ứng đúng.
Quyết định bay hay không
Đặt tiêu chí trước. Điều kiện nào thì không bay. Quyết định trước khi ra hiện trường.
Vì sao quan trọng. Tại hiện trường có áp lực — đã đi xa, khách hàng chờ, chi phí đã bỏ ra. Áp lực làm người ta hạ tiêu chuẩn.
Ai có quyền dừng. Bất kỳ ai trong đội. Người quan sát thấy nguy hiểm phải nói được và phải được nghe.
Không có văn hoá đổ lỗi. Người dừng bay vì lo ngại không được trách. Nếu bị trách thì lần sau họ im lặng.
Đánh giá lại khi điều kiện đổi. Gió mạnh lên, mây kéo tới, có người vào khu vực. Kế hoạch không phải cam kết.
Dừng giữa chừng. Được phép và đôi khi đúng. Hạ cánh và đánh giá lại.
Giải thích với khách hàng. Trung thực về lý do. Khách hàng chuyên nghiệp tôn trọng quyết định an toàn.
Và tính vào hợp đồng. Điều khoản về hoãn do thời tiết hoặc điều kiện không an toàn. Có điều khoản thì không phải chọn giữa an toàn và tiền.
Học từ sự cố
Báo cáo mọi sự cố. Kể cả suýt xảy ra. Suýt xảy ra là cảnh báo miễn phí.
Không tìm người để trách. Tìm nguyên nhân hệ thống. Trách người thì lần sau không ai báo cáo.
Phân tích sâu. Không dừng ở nguyên nhân trực tiếp. Vì sao người bay không thấy dây điện — vì không khảo sát trước, vì sao không khảo sát — vì thời gian gấp, vì sao gấp.
Sửa ở mức hệ thống. Thêm bước vào quy trình, đổi cách lập kế hoạch, thêm đào tạo.
Chia sẻ trong đội. Mọi người học từ sự cố của một người.
Chia sẻ với cộng đồng. Nếu là bài học chung. Nghề này còn mới và kinh nghiệm chia sẻ có giá trị lớn.
Xem lại định kỳ. Tổng hợp sự cố theo quý. Loại nào lặp lại là chỗ cần cải thiện.
Và ghi nhận khi làm đúng. Người dừng bay đúng lúc, người phát hiện vấn đề trước khi cất cánh. Ghi nhận củng cố hành vi an toàn hiệu quả hơn nhiều so với phạt hành vi sai.
Câu hỏi thường gặp
Đánh giá rủi ro gồm hai chiều nào?
Khả năng xảy ra và mức độ hậu quả. Rủi ro có hậu quả nghiêm trọng phải xử lý dù khả năng thấp — va chạm với máy bay có người là ví dụ điển hình.
Yếu tố nào hay bị bỏ qua khi đánh giá?
Rủi ro cộng dồn. Gió mạnh, người bay mới, khu vực lạ và thời gian gấp — từng yếu tố riêng lẻ chấp nhận được nhưng tổ hợp lại thì không.
Vì sao phải đặt tiêu chí dừng bay trước khi ra hiện trường?
Vì tại hiện trường có áp lực — đã đi xa, khách hàng chờ, chi phí đã bỏ ra — và áp lực làm người ta hạ tiêu chuẩn an toàn.
Vì sao không nên tìm người để trách sau sự cố?
Vì trách người thì lần sau không ai báo cáo, và mất luôn nguồn thông tin quý nhất để cải thiện hệ thống.
Đọc thêm trong UAV nông nghiệp và Xử lý dữ liệu bay.
